Museum Memento Mori

ในศตวรรษที่ 16–17 ความตายคือกิจวัตรประจำวัน โรคระบาดคร่าชีวิตผู้คนไปถึงครึ่งหนึ่งของประชากรในเมือง สงคราม ความอดอยาก และการแพทย์ที่ไร้ประสิทธิภาพทำให้ชีวิตมนุษย์เปราะบางอย่างยิ่ง

ท่ามกลางสภาพการณ์เช่นนั้น บรรดาภิกษุคณะคาปูชิน (Capuchin) ได้ทำให้ความตายกลายเป็นศูนย์กลางของชีวิตทางจิตวิญญาณ พวกเขามองว่าความตายมิใช่จุดจบอันน่าเศร้า หากแต่เป็น “การเปลี่ยนผ่าน” (Transitus) สู่ชีวิตนิรันดร์ ดังนั้นพวกเขาจึงไม่ปิดบังความตาย แต่กลับใช้มันเป็นเครื่องเตือนใจอยู่เสมอถึงความไม่เที่ยงของชีวิต แนวทางนี้ซึ่งก่อตัวขึ้นในยุคปฏิรูปศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก (Counter-Reformation) ได้กลายเป็นรากฐานของสาระสำคัญที่คณะคาปูชินส่งถึงผู้คนที่ยังมีชีวิตอยู่: Memento Mori – “จงรำลึกถึงความตาย”

ห้องใต้ดิน (crypt) ของคณะคาปูชินทำหน้าที่เดียวกันกับการเทศนา นั่นคือสอนให้ประชาชนรู้จัก “ศิลปะแห่งการตายอย่างดี” (Ars Moriendi) แต่แทนที่ด้วยคำพูด คาปูชินกลับใช้ร่างกายของพวกเขาเองหลังเสียชีวิตเป็นสื่อ คำจารึกที่พวกเขาทิ้งไว้คือตัวตนของพวกเขานั่นเอง—กระดูกของพวกเขาที่ถูกแปรสภาพเป็นสถาปัตยกรรม

ห้องใต้ดินบนถนนเวียเวเนโต (Via Veneto) ถูกสร้างขึ้นระหว่างปี ค.ศ. 1631–1870 ภายในห้องสวดมนต์หกห้องที่เชื่อมต่อกันด้วยทางเดินยาว 30 เมตร ได้รวบรวมอัฐิของภิกษุคาปูชินประมาณ 3,700 รูปที่เสียชีวิตในกรุงโรมระหว่างศตวรรษที่ 16–19 กระดูกมิได้ถูกทิ้งไว้อย่างกระจัดกระจาย หากถูกจัดเรียงเป็นลวดลายซับซ้อน กระดูกสันหลังเรียงเป็นลายกุหลาบและพวงมาลัย ซี่โครงและกระดูกไหปลาร้าประกอบเป็นรูปนาฬิกาทราย ดวงดาว และโคมระย้า กะโหลกเรียงซ้อนเป็นซุ้มและช่องซึ่งภายในมีโครงกระดูกสวมจีวรภิกษุ กระดูกเชิงกรานและกระดูกขาใช้เป็นโครงสร้างค้ำยัน เบื้องหลังทั้งหมดนี้แฝงไว้ด้วยความหมายทางจิตวิญญาณอันลึกซึ้ง ดังที่นักบุญฟรานซิสแห่งอัสซีซี (Saint Francis of Assisi) ทรงเขียนไว้ใน “เพลงสรรเสริญพี่น้องดวงตะวัน” (Canticle of the Sun) ว่า ความตายคือ “พี่สาวน้องสาวร่างกายของเรา” ซึ่งมิต้องหวาดกลัว แต่ควรต้อนรับด้วยความปิติยินดีในฐานะประตูสู่ชีวิตนิรันดร์

ก่อนเข้าสู่ห้องใต้ดิน ผู้เยี่ยมชมจะผ่านพิพิธภัณฑ์คาปูชิน (Museum of the Capuchins) ห้องนิทรรศการทั้งแปดห้องบอกเล่าประวัติศาสตร์ของคณะตั้งแต่กำเนิดในศตวรรษที่ 16 จนถึงปัจจุบัน ว่าด้วยความเรียบง่ายในการดำเนินชีวิต การใกล้ชิดกับผู้ยากไร้ และจิตวิญญาณแห่งภราดรภาพซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของคณะคาปูชินมาตลอด พิพิธภัณฑ์ยังจัดแสดงเครื่องแต่งกายทางศาสนา เครื่องใช้ในพิธีกรรม หลักฐานเกี่ยวกับงานเผยแผ่ศาสนาของคณะทั่วโลก รวมถึงส่วนที่อุทิศให้แก่บุคคลสำคัญที่เคารพนับถือในธรรมเนียมคาปูชิน เช่น นักบุญเฟลิกซ์แห่งกันตาลีเช (Saint Felix of Cantalice) และท่านมาเรียโนแห่งตูริน (Mariano of Turin) ผู้เป็นที่เคารพ

เราขอเชิญท่านร่วมเดินทางในครั้งนี้ สู่โลกที่กระดูกกลายเป็นองค์ประกอบแห่งดีไซน์ ความตายบอกเล่าเรื่องราวของชีวิต และความหวังในการคืนชีพเปลี่ยนความเน่าเปื่อยให้กลายเป็นความงดงาม