De Vriendschap

Roos ontmoet molenaars Suzanne Brakenhoff en Wouter Pfeiffer en ontdekt hoe deze korenmolen aan de basis stond van een industrie waar Weesp ooit wereldleider in was: de jeneverindustrie. Maar waarom is Weesp vandaag de dag geen jeneverproducent meer? De hele industrie is verdwenen. Alle kennis is verloren gegaan. Totdat een aantal jaar geleden een verloren gewaand recept uit een oude bijbel valt. Roos ontdekt in de Laurentiuskerk in Weesp wat het gevolg is van die ontdekking. Een molenaar startte de kleinste jeneverstokerij van de wereld. Volgens traditioneel Wesopper recept.

Molen de Vriendschap vertelt

Ik ben korenmolen De Vriendschap. Ik ben de molen van het genot.

Dat ben ik vandaag de dag: het door mij gemalen meel is populairder dan ooit. Maar de genotsmiddelenindustrie speelt een rol in mijn hele geschiedenis. Aan de ene kant kijk ik uit over de stad. Weesp. Stad van bier, jenever, chocola. En aan de andere kant kijk ik uit over de Vecht. Het schone water van die rivier heeft mij veel gebracht.

In de middeleeuwen leven boeren hier van hun eigen land. Ze ruilen wat met elkaar. Ze zijn arm. Totdat het schone water en het graan van het land samenkomen in Weesper bier. De middeleeuwers drinken bier van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat. Mannen, vrouwen, maar ook kinderen. Het voedt de maag. En tijdens het brouwproces worden bacteriën in het water uitgeroeid. Een gemiddelde stadsbewoner drinkt in die tijd een liter per dag.
In 1618 leeft de helft van de inwoners van Weesp van de bierindustrie. En een industrie heeft fabrieken nodig. En de fabrieken van die tijd… Dat zijn wij. De molens. Een industrie op windkracht.

Niet lang daarna verbannen de Amsterdammers de jeneverstokerijen uit de stad. Vanwege hun enorme stank. En hun grachtenwater is te smerig om mee te brouwen. Dus wijken de jeneverstokers uit naar de stad met het schone water: Weesp. Langs de Vecht staan eind 17e eeuw tien moutmolens. En daar ben ik er één van. Ik zag de Wesopper Genever hier over de trekvaart gaan richting Amsterdam. Het is de favoriete drank van de bemanning van VOC-schepen. Want dankzij het schone water blijft de jenever tijdens de lange reizen maandenlang goed.

Zo wordt Weesp de jeneverhoofdstad van Nederland. Misschien wel van de wereld.

In de burgemeesterskamer in het stadhuis hangen schilderijen van alle burgemeesters uit die tijd. En als je goed kijkt naar de vaak ietwat rode neuzen begrijp je dat de burgervaders het in die jaren als hun plicht zagen om de genotsmiddelen van de stad af en toe te testen… Van de Weespers werd in die tijd wel eens gezegd dat ze hun eigen prachtige stadhuis bij elkaar hebben gedronken. Maar dan doe je ze tekort.

Ze zijn rijk geworden door de bloeiende industrie.

Maar waarom is Weesp vandaag de dag niet meer de jeneverhoofdstad? Eind 18e eeuw gaat het mis. De economie in Amsterdam stort in elkaar en kooplieden investeren hun geld in andere zaken. In Schiedam hebben ze het beter geregeld. Daar wordt de jenever gedistilleerd door coöperaties die ook eigenaar zijn van hun molens. En daardoor zijn ze minder gevoelig voor economisch ontij. Zo wint Schiedam de jeneveroorlog.  In 1875 gaat het laatste grote jenevermerk van Weesp failliet: het Anker. De geheime recepten worden vergeten. En zo gaat de Weesper jenever voor altijd verloren.

Totdat… Ergens in de jaren 90 een recept wordt gevonden. Het verhaal gaat dat een kerkboedel wordt opgeruimd en er uit de kaft van een stokoude bijbel een boekje valt. Geschreven door een distilleerder uit Weesp die zo rond 1630 exact beschrijft hoe Weesper Genever gemaakt moet worden. Is dat een nieuw begin? Een van mijn molenaars krijgt het recept in handen en heeft een idee… Als je naar de Laurentiuskerk in Weesp gaat, zie je wat dat heeft opgeleverd.